Revu
Circus in India
Helige dieren & straatarme artiesten
April 18-25,1991
Bewerking: Simone Stevens
Fotografie: Mary Ellen Mark


401T-532-014


401S-344-001

Acht maanden lang reisde de Amerikaanse fotografe Mary Ellen Mark met Indiase circussen mee. Om te laten zien hoe afhankelijk mens en dier daar van elkaar zijn. Om een beeld  te geven van de wijze waarop de armste kinderen ere en bestaan vinden. Circussen in India: de mens krijgt applaus, het dier een goed voorziene oude dag als belining.


401S-430-014


401S-197-008


401S-574-007

De Indiase circussen zijn anders dan die in Europa en de Verenigde Staten. Wel reizen ze door het land met een tent, acrobaten en dieren, net als Circus Krone, Holiday of Barnum and Bailey. Maar glitter, glamour en show zijn in India ver te zoeken. De achttien grote circussen zijn eenvoudig en uiterst sober van op zet en de voorstellingen verlopen wat rommeliger en chaotischer dan de gladde spektakelshows in het Westen.

"De Indiase circussen zijn uniek. Ze zijn puur en poëtisch van vorm. Die mensen zijn fatastische artiesten. Trots, maar ook goed geschoold en ze zijn gefixeerd op perfectie," zegt fotografe Mary Ellen Mark. Ze is al vershillende keren langdurig in India geweest en is helemaal verknocht geraakt aan dit exotische land.

Een ander groot verschil is de rol van de dieren in de circussen. In India worden dieren vrijwel gelijkwaardig aan mensen beschouwd. Volgens het Hindoestanse geloof zijn alle levende schepsels een creatie van God, dus bezitten zowel mens als dier een ziel. Vandaar dat een oude leeuw die niet meer zijn kunstjes kan vertonen, even goed wordt verzorgd als zijn collega's die wel nog in de piste staan. Hij is 'gepensioneerd'.En gaat ere en olifant of nilpaard dood, dan heft zijn trainer verdriet alsof één van zijn eigen kinderen is overleden. Mary Ellen Mark heft daar zelf ook ervaringen mee. "Eind jaren zeventig was ik al in een circus. Daar ben ik zo ongeveer verliefd geworden op een chimpanzee. Ik heb hem toen gefotografeerd achter een inderwagentje met een echte (menselijke) baby erin. Hij was de ster van het circus. Hij heette Koning in het Indiaas en zo werd hij ook behandeld. Toen ik er was voor deze reportage, was hij overleden; hij was 22 jaar oud. Dat vond ik verschrikkelijk. Ik was echt aan hem gehecht."

Eeen ander verschil met de Westerse circussen is de grote mate van dubbelzinnigheid in de acts. Androgyne (tweeslachtige) dwergen met opgeplakte bortsten zijn er het absolute hoogtepunt van de show. En waar 'onze' circussen dieren als mensen verkleden, doen zij het tegenovergestelde. Twee lilliputters, levensecht verkleed als chimpanzees, treden samen met een echte aap op. Voor het Indiase hooggeëeerd publiek is er nauwelijks verschil.


401T-591-001


401S-105-015


401T-170-015

Veel Indiase kinderen worden op reeds jonge leeftijd -rond hun zede jaar- met het circus geconfronteerd. Nieto m ere en middag te kunnen lachen om een clown of te grizelen var een leeuw, maar simpelweg om e rte weken. Immers, kinderarbeid en armoede komen nog steeds op grote schaal voor in India. Een vijfde deel van het Insiaas nationaal product wordt dan ook verdiend door kinderen. "Maar dit is beslist geen kinderarbeid. De jongen en meisjes worden er goed beschermd. Je moet het zien al seen kostschool," zegt Mary Ellen Mark. Al ser een circus in de buurt is, bidet een vader zijn dochter aan en vraagt of zij er kan weken. Er volgt een keuring waarbij de armen en benen van het meisje kritisch worden bevoeld. Lijkt het kind 'lenig en buigzaam' genoeg, dan wordt haar vader een bedrag gevoden, waarvan hij en zijn familie ween een jaar kunnen eten. Hij accepteert het gretig en realiseert zich dat het alternatief voor zijn dochtertje waarschijnlijk de prostitutie is.

In het circus -ver van huis- wordt het meisje opgevangen door een leidster, die zich over haar ontfermt al seen tweede moeder. Van haar leert ze koken, handwerken en hoid houden, maar ook lezen, iets dat de meeste Indiase kinderen nooit zullen leren. In het circus left ze samen met de andere meisjes in een aparte gemeenschap, afgeschermd van mannen.

Zo blijft haar 'kuisheid bewaard' en kan ze ooit nog trouwen. Mary Ellen Mark bezocht India onlangs met haar man, die filmregisseur is, en met de schrijver John Irving. Ook zij aren meteen verkocht: Marks echtgenoot gaat een film maken over circussen in India, waarvoor Irving het scenario zal schrijven.


401S-288-009

END